“بؤیره‌ک داشی” حاقدا بیلمه‌دیک‌‌لرینیزی بیلین!

“بؤیره‌ک داشی” حاقدا بیلمه‌دیک‌‌لرینیزی بیلین!

بؤیره‌ک داشی سالماق بیر اینسانین حیاتدا یاشایا بیله‌جه‌گی ان شیددتلی آغرییا سبب اولا بیله‌ر. حقیقتن ده داش سالان بیر چوخ قادین بو آغری‌نین دوغماق سانجیسیندان داها شیددتلی اولدوغونو ایفاده ائتمکده‌دیرلر. چوخ قدیم زامانلاردان بری اینسانلاردا چتینلیگه گتیریب چیخاردیغی سندلشدیریلمیش بؤیره‌ک داشی خسته‌لیگی حال-حاضیردا دا اولدوقجا تئز-تئز گؤرولمَکده‌دیر. حتّی سون 20-30 ایل ایچینده سیدیک (ادرار) یولو داشی گؤرولمه سیخلیغیندا دیققته چارپان بیر آرتیم (افزایش) اولدوغو بیلدیریلیر. بو آرتیمین کسین (قطعی) نده‌نی بیلینمه‌مه‌کله بیرلیکده بسلنمه آلیشقانلیقلارینداکی ده‌ییشیکلیکلره و آز مایع آلیمینا (قبولونا) باغلی اولدوغو دوشونولمَکده‌دیر.

سیدیک یوللاری ایچینده‌کی داشین آدی سیستئمده اولدوغو بؤلگه‌یه گؤره، قالما داشی، رئنال پئلویس داشی، اورئتور داشی، سیدیک کیسه‌سی داشی اولاراق آدلاندیریلماقدادیر.

سیدیک یولوندا داش نئجه عمله گَلیر؟

بؤیره‌کلر بدنیمیزین فیلتئر سیستئمی اولاراق چالیشیرلار. قان داواملی اولاراق بؤیره‌کلردن سوزولرکن فایدالی مادده‌لر اَمیلیر(جذب می‌شود)، ایستَنیلمه‌یه‌ن مادده‌لر ایسه سیدیکله ائشیگه آتیلیر. سیدیک چوخ یوغون ایسه بؤیره‌ک داشی مئیدانا گلمه ریسکی آرتار. یوغون سیدیک ایچه‌ریسینده آتیلان دوزلار و مینئراللار بؤیره‌کلرین ایچه‌ری (داخلی) سطحینده “توبول” دئییلن واحیدلرین زامانلا داشا چئوریله‌جک کریستاللار حالیندا چؤکونتولرینی مئیدانا گتیره‌رلر. زامانلا بو کریستاللار بیرلشه‌رک داش حالینا گلیر. خالق آراسینداکی اینانیشین ترسینه، یئمکلری یومادان “قوملو” یئمک‌له و یا انجیر و آرمود کیمی دنه‌جیکلی(دانه‌دار) مئیوه‌لری توکتمک‌له(یئمه‌ک‌له) داش مئیدانا گَلمز.100923060737
بؤیره‌ک داشی خسته‌لیگی، سیدیکده یوکسک سَویییه‌لرده کالسیوم، اوگزالات، اوریک اسید مادده‌لری اولدوغوندا و یا کریستاللارین بیر-بیرینه یاپیشماسیانین قارشیسیانی سیتراتین آز میقداردا اولدوغو وضعیتلرده اورتایا چیخماقدادیر. بو سوره‌ج، ایستریدیه ایچه‌ریسینه گیره‌ن بیر پارچا قوم دنه‌سی‌نین زامانلا اینجیگه چئوریلمه‌سینه بنزه‌دیله بیله‌ر. داشلارین بؤیوکلوگو کیچیک بیر دویو دنه‌سیندن بیر ماندالینایا(نارینگی) قده‌ر ده‌ییشه‌بیله‌ر.

سیدیک یولو داشینا باغلی شیکایتلنمه‌لر نه‌لردیر؟

بؤیره‌ک داشلاریانین چوخونلوغو تاپینتی وئرمز، باشقا بیر نده‌نله ائدیله‌ن رادیولوژی آراشدیرمالار زامانی موعیّن اولونار. اگر داش بؤیوکسه و بؤیره‌ک حاووزجوغوندا ایزدیحاما یول آچمیشسانیزسا آغری و اینفئکسی‌یایا (عفونت) سبب اولا بیله‌ر. داش حرکت ائدیب “اورئتور” آدی وئریله‌ن بؤبره‌کله مثانه آراسینداکی کانالا گیرسه سیدیک آخیشینا بوتونلوکله مانع تؤره‌ده‌رک”کولیک” دئییلن چوخ شیددتلی آغرییا یول آچا بیله‌ر. آغری بئل بؤلگه‌سیندن باشلایاراق قاسیغا دوغرو یاییلیر و خسته‌لرده اوره‌ک بولانما، قوسما، قارین شیشکینلیگی کیمی آرتیق شیکایتلره یول آچا بیله‌ر. داشین سیدیک یوللاریانی زدله‌مه‌سینه باغلی سیدیکده قاناما گؤروله بیله‌ر.

سیدیک یولو داشی‌نین تانیسی(تشحیص) نئجه اولور؟

داشلارین بیر قیسیمی تصادوفی اولاراق موعینله‌شدیریلیر. اولتراسونوگرافیانین یایقین قوللانیلماسی ایله ایندیکی واختدا هر هانسی بیر شیکایتلنمه‌گه گه‌تیریب چیخارمادان تانی قویولان داش خسته‌لیگی‌نین سایی گون کئچدیکجه آرتماقدادیر. آیری یاندان بئل آغریسی، تکرارلایان سیدیک یوللاری ایلتیهابی و یا سیدیکده قاناما کیمی شیکایتلنمه‌لر خسته‌نی حکیمه گتیره‌ن عونصورلردیر. بو شیکایتلرله موراجیعت ائدن خسته‌لرده آشاغیداکی آراشدیرمالارین بیری و یا بیر نئچه‌سی ائدیله‌رک کسین تانی قونوملانا بیله‌ر.

موستقیم سیدیک سیستئم گرافیسی (DUSG): X اشعه‌سی ایستیفاده چَکیله‌ن بو فیلم ایله شففاف اولان (قئیری-شففاف) بؤیره‌ک داشلاری‌نین چوخونلوغو گؤروله بیله‌ر. قئیری-شففاف اولمایان داشلار و یا کیچیک اورئتور داشلاری بو تئخنیکا دا گؤرونتوله‌نه‌مزلر.
اولتراسونوگرافی: بو یؤنتَمده داخیلی اورقانلاری ایزله‌مک اوچون یوکسک دالغاداکی سس دالغالاری قوللاناراق، الده ائدیلن بیلگی‌لر بیر بیلگی‌سایار(کامپیوتر) کؤمه‌گی ایله ائکراندا گؤرونتو حالینا گتیریلیر. X اشعه‌سی ایستیفاده ائدیلمه‌دیکده اعتیبارلی بیر یؤنتَم کیمی گؤرونمه‌سینه باخمایاراق خوصوصیله اورئتورده ایشتیراک ائدن کیچیک داشلاری گؤسترمه‌کده یئته‌رسیزدیر.

وئنا داخیلی پایلوگرافی(IVP): بو یؤنتمده دامار ایچه‌ریسینه وئریله‌ن بیر کونتراست مادده واسیطه‌سیله عئینی آندا هم بؤیره‌کلرین آناطومییاسی هم ده فونکسییالارینی آراشدیرماق مومکون اولماقدادیر. بو یؤنتمله داشلارین بؤیره‌ک ایچه‌ریسینده یئرله‌شمه‌لری و بؤیره‌کده مئیدانا گه‌تیردیکلری زییان حاقیندا اطرافلی بیلگی‌لر آلینابیلمه‌کده‌دیر. کونتراست مادده‌یه آللئرژیسی اولانلار، حامیله لر و بؤیره‌ک چاتمازلیغی اولانلاردا بو تئکنیک اویغولانمامالیدیر.

ایسپیرال(مارپیچی) بیلگی‌سایارلی توموقرافییا (BT): X اشعه‌سی قوللانیلان اینجه که‌سیکلی سیدیک سیستئم BT ایندیکی واختدا بؤیره‌ک داشلاریانین ده‌یرلندیرمه‌سینده قیزیل ایستاندارتدیر. دقیقه لر ایچه‌ریسینده ائدیله بیلن بو آراشدیرما ایله 1-2 میللیمئتر اؤلچوسونده‌کی داشلار بیله گؤروله بیله‌ر. آیریجا داشین یئکه‌لیگی اؤلچوله‌رک داشین قیریلابیله‌رلیک درجه‌سی تانیملانا بیله‌ر.

سیدیک یولو داشی تانیسی قویولان خسته‌لرده باشقا ایشلر گؤرولمه‌لیدیر می؟

داش موعالیجه‌سی اولان خسته‌لرده (خوصوصیله تکرارلایان داشی اولانلاردا) یئنیدن داش مئیدانا گلمه‌سینی مانع تؤره‌دیجی تدبیرلر آلینماز ایسه 5 ایللیک بیر مودت ایچه‌ریسینده تخمینن% 50 نیسبتینده یئنیدن داش مئیدانا گَلر. تکرارلایان سیدیک سیستئم داشی اولانلاردا مئتابولیک یاپیلمالی‌دیر. بو آراشدیرما اوچون 24 ساعاتلیق سیدیک توپلانیر و سیدیکده کالسیوم، اوریک اسید، سیترات و اوگزالات سَویییه‌سینه باخیلماقدادیر. عئینی آندا قان نومونه‌سی ده آلیناراق قاندا کالسیوم، قئیری-عوضوی فوسفات و پاراتیرویید هورمون سویییه‌لری موعیّنله‌شدیریلیر.

داش مئیدانا گلمه ریسکینی آرتیران فاکتورلار نه‌لردیر؟

یئته‌رسیز مایع آلیشی: یئته‌رلی مایع آلینمازسا، خوصوصیله ده سو ایچیلمز ایسه سیدیک ایچه‌ریسینده داش مئیدانا گلمه‌سینه یول آچان مینئراللارین قیلظه‌تی (غلظت) آرتار. بونا گؤره ایستی ایقلیمده یاشایانلار و یا ایستی موحیطلرده ایشچیلرین داش مئیدانا گتیرمه ریسکی آرتماقدادیر.
عاییله احوالاتی و فردی اؤیکو: عاییله‌سینده داش احوالاتی اولانلارین داش مئیدانا گتیرمه احتیمالی یوکسکدیر. یئنه بؤیره‌گینی بیر دفعه داش اولوشان بیر خسته‌نین 5 ایل ایچینده ایکینجی بیر داش مئیدانا گتیرمه ریسکی%50 جیواریندادیر.
یاش، جینسییت و نیژاد (ایرق): بؤیره‌ک داشی خسته‌لیگی چوخونلوقدا 30-50 یاش آرالیغیندا گؤرولور. کیشی‌لرده و آغ ایرقدا داش خسته‌لیگینه داها تئز راستلانیر.
بعضی خسته‌لیکلر: رئنال بؤیره‌ک‌سل اسیدوز، نئقرس و سیستینوری کیمی نادیر گؤروله‌ن خسته‌لیکلر ده داش مئیدانا گتیرمه ریسکی‌نی آرتار.
یئمه‌ک: یوکسه‌ک حئیوانسال پروتئیین و یئمه‌ک رئژیمینده دوشوک فیبر، داشین مئیدانا گه‌تیرمه ریسکینی آرتار. آیریجا چوخ میقداردا دوز ایشله‌تمه‌ک ایله داش مئیدانا گلمه‌سینین ایلگی‌لی اولدوغو موعیّن اولونموشدور.
آز حرکت و یا حرکتسیزلیک: یاتاق اولان خسته‌لرده و اوزون موددت آز حرکت ائدن خسته‌لرین سوموکلرینده اریمه اولا بیله‌ر و سیدیکده کالسیوم نیسبتی یوکسله‌رک داش عمله گلمه ریسکی آرتار.100947594526

سیدیک یولو داشلاری موعالیجه ائدیلمه‌لی دئییل‌دیرمی‌؟

بؤیره‌ک حاووزجوغوندا (پئلویس) یئرله‌شن داشلار موطلق موعالیجه ائدیلمه‌لیدیر. عکس تقدیرده بؤیره‌کده ایشلرین پوزوقلوغونا و ایلتیهابا یول آچا بیله‌جه‌کدیر.

داشلار نئجه موعالیجه ائدیلیر؟
مئدیکال موعالیجه
5mm .ره قده‌ر اولان داشلارین بؤیوک چوخونلوغو وئریله‌ن آغری کسیجی، آنتی ایسپازمودیک درمان موعالیجه‌سی و بول مایع ایچمه‌ک ایله سالینا بیله‌ر. داشین اؤلچوسو بؤیودوکجه موداخیله‌سیز سالما احتیمالی آزالیر.

ESWL (بدن ائشیگیندن شوک دالغالاری ایله داش قیرما)
بؤیره‌ک داشلاریانین موعالیجه‌سینده ان چوخ ایستیفاده ائدیلن یؤنته‌م‌دیر. بدن خاریجینده یارادیلان شوک دالغالاری داش اوزه‌رینه دیققت موعالیجه اسناسیندا داش کیچیک پارچالارا بؤلونور. داها سونرا بو پارچالارین سیدیکله آتیلماسی گؤزله‌نیلیر. عملیات اسناسیندا دویولان آغرینی آزالتماق اوچون اساسن ساکیتلشدیریجی درمان ایستیفاده ائدیلمه‌سی و یا یونگول بیر آنئستئزییا وئریلمه‌سی لازیم اولا بیله‌ر. ESWL سونراسی داش پارچاجیقلارینین تؤکولمه‌سی، گونلر حتّی بعضاً هفته‌لر چکه بیله‌ر. بو موددتده خسته‌لر آغری حیس ائده بیله‌ر و سیدیک یولو ایلتیهابی گه‌لیشه بیله‌ر. چوخ نادیر ده اولسا اورئتور کانالیندا قوملار ییغیلاراق تؤکولمه‌سینده گئجیکمه اولا بیله‌ر (قوم یولو، داش یولو) و بو دوروم علاوه موعالیجه طلب ائده بیله‌ر.

پئرکوتان نئفرولیتوتریپسی (PNL)
بؤیره‌ک ایچینده‌کی داش 2 cm.دن بؤیوک اولدوقدا و یا ESWL ایله قیریلامادیغیندا اویغونلانان گونجه‌ل بیر یؤنتَم‌دیر. عومومی آنئستئزییا آلتیندا بئل بؤلگه‌سینده 1 cm-لیک کسیکدن یارادیلان بیر یولدان بؤیره‌گین ایچه‌ریسینه گیریله‌رک داشلار بیر بوتون حالیندا و یا قیریلاراق عئینی یولدان ائشیگه چیخاردیرلار. ائندوسکوپیک، یانی قاپالی بیر عملیات یؤنته‌می اولان پئرکوتان نئفرولیتوتریپسی عملیاتیندا گؤرونتوله‌ر ائندوکامئرا ایله بیر تئلئویزییا ائکرانینا بؤیودولموش اولاراق داشینار. داشلار عومومیتله پنئوماتیک، اولتراسونیک و یا لئیزئر داش قیریجیلاری ایله پارچالانیرلار. عملیات بیتیمینده بؤیره‌کده 2-5 گون موددتله سیدیگین مووققتی بیر مودت اوچون ائشیگه آلینماسینی تامین ائدن بیر بالون (نئفروستومی بالونو) قویولار.

اورئتوروسکوپی
اورئتور کانالی ایچریسینده‌کی داشلار دوشمزسه و یا ESWL ایله قیریلامازسا سیدیک یولوندان اورئتوروسکوپ دئییلن آلَت‌لر کؤمه‌گی ایله گیریله‌رک موعالیجه ائدیله بیله‌رلر. اورئتو‌روسکوپلار 2.5-3 mm دایامئترینده، اوزونلوقلاری بویونجا بیر ایش کانالی و گؤرونوشو تامین ائدن بیر لوپا اولان جیهازلاردیر. RIJD یانی سرت اورئتوروسکوپلار ایله خاریجی سیدیک یولو و مثانه گئچیلیپ اورئتور ایچینه گیریله‌رک داشلار هولمیوم لئیزئر و یا پنئوماتیک داش اینجیدیجی ایله قیریلاراق موعالیجه ائدیلیر. بو اورئتوروسکوپلار ایله آلت و اورتا اورئتورده‌کی داشلار موعالیجه ائدیله بیله‌رلر.

بؤیره‌ک داشی‌نین مئیدانا گلمه‌سی اؤنله‌نه‌بیلَر می؟
حیات و بسلنمه طرزینده بیر نئچه ده‌ییشیکلیک ائده‌رک یئنی داش عمله گلمه ریسکی آزالدیلا بیله‌ر.
خسته‌لرین چوخ میقداردا مایع ایچمه‌لری دستکلنمه‌لی‌دیر. یئتکین بیر اینسانین 24 ساعاتلیق سیدیک حجمی 2 لیترین اوزه‌رینده اولمالی‌دیر. مایع آلینماسی 24 ساعات ایچه‌ریسینه برابر اولاراق داغیتیلمالی و ترله‌مه کیمی حددیندن آرتیق مایع ایتکیسی وارسا میقدار آرتیریلمالی‌دیر.
خسته‌لرده حددیندن آرتیغا قاچماماق شرطی ایله بوتون قیدا قروپلارینی شامیل اولان، قاریشیق و بالانسلی بیر بسلنمه‌یه احتییاج واردیر. فیبرلی و مغذی قیدالارین فایدالی تاثیرلری سببییله تره‌وز (سبزیجات)، مئیوه یئمه‌گی دستکلنمه‌لی‌دیر. آنجاق اوگزالات باخیمیندان زنگین اولان قیدالارین (ایسپاناق، روکا، تره، کاکائو، چای یارپاقلاری، جه‌ویز، بوغدا که‌په‌گی) حددیندن آرتیق یئمه‌گیندن قاچماق لازیمدیر. بو تدبیر خوصوصیله سیدیگینده یوکسک میقداردا اوگزالات اولان خسته‌لرده اؤنملی‌دیر.
حئیوان‌سل پروتئیین‌لر حددیندن آرتیق میقداردا ایستیفاده ائدیلمه‌مه‌لی‌دیر. اورتا حئسابلا هر گون حئیوان پروتئیینی ایشله‌دیلمه‌سی میقداری‌نین 150 گرم / گون اولاراق محدودلاشدیریلماسی تکلیف اولونور. آلینان کالسیوم میقداری، بو ایستیقامتده تکلیفلرین وئریلمه‌سی اوچون گوجلو بیر سبب اولمادیقجا سینیرلانمالی‌دیر. یئمکلرله بیرلیکده علاوه کالسیوم آلینماسیانی طلب ائنتئریک هیپئروکسالوری خاریجینده کالسیوم دسته‌گی تکلیف ائدیلمه‌مه‌کده‌دیر.

هیپئراوریکوزوریک کالسیوم اوکسالات داشی خسته‌لیگینده، آیریجا اوریک اسید داشی خسته‌لیگی اولانلاردا اورات باخیمیندان خوصوصیله زنگین اولان قیدالارین (قاراجییَر، بؤیره‌ک، ائو حئیوانلارینین ده‌ریسی، ساردالیا، هامیسی) ایشله‌تمه‌کلرینی محدودلاشدیرماق لازیمدیر.

داش مئیدانا گلمه‌سینین قارشیسینی آلماقدا 3 اساس قایدا:
– گونده 2،5 لیتره قده‌ر سو ایچیلمه‌سی
– حئیوان‌سل پروتئیین‌لر، خوصوصیله ساکاتات-ین آز ایشله‌نیلمه‌سی
– آز دوز ایشله‌دیلمه‌سی

حاضیرلایان حامید مورسلی

*************************************
قایناق: Group Florence Nightingale دوشرگه‌سی
http://www.florence.com.tr

مطالب پیشنهادی :

باخیش گؤندر